กัณฑ์ที่ ๑ อุปสัมปทา
คำว่า อุปสัมปทา แปลตามศัพท์ว่า ความถึงพร้อม การเข้าถึง การยอมรับ แปล
ทับศัพท์ว่า อุปสมบท ซึ่งนำมาเรียกการรับกุลบุตรเข้ามาบวชเป็นสมาชิกผู้ร่วมประพฤติ
พรหมจรรย์ในพระพุทธศาสนาว่า การอุปสมบท คือ การบวชเป็นภิกษุหรือการได้รับอนุญาต
ให้เป็นภิกษุ
วิธีอุปสมบท
วิธีอุปสมบทในพระพุทธศาสนาที่ทราบโดยทั่วไปมี ๓ วิธี คือ
๑. เอหิภิกขุอุปสัมปทา คือ การอุปสมบทเป็นภิกษุโดยพระพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้
โดยการเปล่งพระวาจาว่า ท่านจงเป็นภิกษุมาเถิด พร้อมกับการเปล่งพระวาจานั้น บุคคลนั้น
ก็สำเร็จเป็นภิกษุโดยสมบูรณ์
วิธีการอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรม
การอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรม มีข้อกำหนดและระเบียบวิธีในการอุปสมบทสรุปได้
ดังนี้
สมบัติของการอุปสมบท ๕ ประการ
การอุปสมบทด้วยวิธีญัตติจตุตถกัมมอุปสัมปทาต้องประกอบด้วยองค์ประกอบหรือ
ที่เรียกว่าสมบัติ ๕ ประการ จึงถือว่าเป็นการอุปสมบทที่ถูกต้องสมบูรณ์ ดังนี้
๑. วัตถุสมบัติ หมายถึง คุณสมบัติของผู้อุปสมบท ๕ คือ
๑.๑ ต้องเป็นมนุษย์ผู้ชาย
๑.๒. มีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ นับแต่ปฏิสนธิ
๑.๓ ไม่เป็นบุคคลวิบัติ เช่น ถูกตอน แปลงเพศ เป็นต้น
๑.๔ ไม่เคยทำความผิดอย่างร้ายแรงในพระพุทธศาสนา เช่น ฆ่าบิดามารดา ต้อง
อาบัติปาราชิก เป็นต้น
อนุศาสน์ ๘ อย่าง
อนุศาสน์ แปลว่า การตามสอน คำพร่ำสอน หมายถึง โอวาทหรือคำสอนที่
พระอุปัชฌาย์ต้องสอนแก่ภิกษุใหม่เพื่อให้รู้จักธรรมเนียมปฏิบัติและความเป็นอยู่ของภิกษุ
และให้รู้จักข้อห้ามที่ภิกษุไม่ควรทำเด็ดขาด ประกอบด้วย นิสัย ๔ อกรณียกิจ ๔
นิสสัย คือ ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต (ภิกษุ) มี ๔ อย่าง ได้แก่
๑. เที่ยวบิณฑบาต
๒. นุ่งห่มผ้าบังสุกุล
๓. อยู่โคนไม้
๔. ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า
อกรณียกิจ คือ กิจที่บรรพชิต (ภิกษุ) ทำไม่ได้ มี ๔ อย่าง คือ
๑. เสพเมถุน (มีเพศสัมพันธ์)
๒. ลักของเขา (ถือเอาสิ่งของที่เขาไม่ให้นำมาเป็นของตนหรือให้ผู้อื่น)
๓. ฆ่าสัตว์ (หมายเอาฆ่ามนุษย์)
๔. พูดอวดคุณวิเศษที่ไม่มีในตน
กิจ ๔ อย่างนี้ภิกษุไม่ควรทำ ถ้าทำต้องขาดจากความเป็นภิกษุ
กัณฑ์ที่ ๒ พระวินัย
วินัย หมายถึง กฎระเบียบสำหรับฝึกควบคุมหรืออบรมกาย วาจา ซึ่งเป็นเครื่อง
ป้องกันความประพฤติที่ไม่เหมาะสมทางกาย วาจา (ยกเว้นใจ)
พระวินัยบัญญัติ หมายถึง พุทธบัญญัติ (กฎระเบียบที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้
เรียกว่า สิกขาบท) และ อภิสมาจาร เกี่ยวกับระเบียบปฏิบัติ ขนบธรรมเนียมประเพณี ของ
ภิกษุสงฆ์และภิกษุณีสงฆ์ ประกอบด้วย
๑. พุทธบัญญัติ หรือ อาทิพรหมจริยกาสิกขา หมายถึง ข้อบังคับห้ามไม่ให้ทำ
และทรงวางโทษไว้แก่ผู้ฝ่าฝืน โดยปรับอาบัติหนักบ้าง เบาบ้าง ตามสมควรแก่ความผิด เพื่อ
ป้องกันความเสียหายที่จะเกิดแก่บุคคล หมู่คณะ และพระพุทธศาสนา ในด้านต่าง ๆ
๒. อภิสมาจาร หรือ อภิสมาจาริกาสิกขา หมายถึง ข้อศึกษาเกี่ยวกับขนบ-
ธรรมเนียม ประเพณี และมารยาทอันดีงามในการอยู่ร่วมกันของพระสงฆ์ ที่พระพุทธเจ้าทรง
ตั้งขึ้น เพื่อเป็นแนวทางให้ภิกษุมีความประพฤติดีงาม น่าเลื่อมใส ควรแก่ภาวะของตน เป็น
สิกขาบทที่ไม่ได้มาในพระปาติโมกข์ หรือเรียกว่า สิกขาบทนอกพระปาติโมกข์
พระวินัยบัญญัติ ๒ ประการ