กัณฑ์ที่ ๑ อุปสัมปทา
คำว่า อุปสัมปทา แปลตามศัพท์ว่า ความถึงพร้อม การเข้าถึง การยอมรับ แปล
ทับศัพท์ว่า อุปสมบท ซึ่งนำมาเรียกการรับกุลบุตรเข้ามาบวชเป็นสมาชิกผู้ร่วมประพฤติ
พรหมจรรย์ในพระพุทธศาสนาว่า การอุปสมบท คือ การบวชเป็นภิกษุหรือการได้รับอนุญาต
ให้เป็นภิกษุ
วิธีอุปสมบท
วิธีอุปสมบทในพระพุทธศาสนาที่ทราบโดยทั่วไปมี ๓ วิธี คือ
๑. เอหิภิกขุอุปสัมปทา คือ การอุปสมบทเป็นภิกษุโดยพระพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้
โดยการเปล่งพระวาจาว่า ท่านจงเป็นภิกษุมาเถิด พร้อมกับการเปล่งพระวาจานั้น บุคคลนั้น
ก็สำเร็จเป็นภิกษุโดยสมบูรณ์
๒. ติสรณคมนูปสัมปทา คือ การอุปสมบทด้วยเปล่งวาจาถึงไตรสรณคมน์
หมายถึง การอุปสมบทด้วยการเปล่งวาจาขอถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะสามครั้ง เป็นวิธี
อุปสมบทที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้พระสาวกบวชกุลบุตรในครั้งพุทธกาล ต่อมา
เมื่อทรงอนุญาตการอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจาแล้วก็ทรงอนุญาตให้เป็นการบวช
สำหรับสามเณรสืบมาจนถึงปัจจุบัน แต่เรียกว่า ปัพพัชชา หรือ บรรพชา
๓. ญัตติจตุตถกัมมอุปสัมปทา คือ การอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรม หมายถึง
หมู่สงฆ์เป็นผู้บวชให้ด้วยการสวดตั้งญัตติ (คำประกาศให้สงฆ์ทราบเพื่อทำกิจร่วมกัน) ๑ ครั้ง
และสวดอนุสาวนา (คำสวดประกาศเพื่อขอมติอนุมัติในกิจนั้นๆ จากสงฆ์) ๓ ครั้ง เป็นวิธี
อุปสมบทที่ทรงอนุญาตให้สงฆ์กระทำตั้งแต่ครั้งพุทธกาลจนถึงปัจจุบันนี้
วิธีอุปสมบททั้ง ๓ อย่างนี้ เป็นวิธีที่ใช้เป็นหลักอย่างแพร่หลาย แต่ยังมีวิธีอุปสมบท
แบบย่อย ๆ ที่ทรงประทานเฉพาะแก่บุคคลอีก ๕ วิธี รวมทั้งหมดเป็น ๘ วิธี
อนึ่ง ปัจจุบันมีเฉพาะการอุปสมบทด้วยวิธีที่ ๓ เท่านั้น และเรียกเต็มศัพท์ว่า
การบรรพชาอุปสมบท และเรียกวิธีบวชสามเณรว่า การบรรพชา (จะเห็นว่าวิธีเรียกการ
บวชเป็นสามเณรและการบวชเป็นพระภิกษุจะต่างกันคือ บรรพชา ใช้สำหรับบวชสามเณร
บรรพชาอุปสมบท ใช้เรียกการบวชเป็นพระภิกษุ เหตุที่มีคำว่า บรรพชา เรียงไว้ข้างหน้า
อุปสมบท เนื่องจากผู้อุปสมบทเป็นภิกษุทุกคนจะต้องผ่านกระบวนการบวชเป็นสามเณรเสียก่อน
แล้วจึงจะเข้าสู่กระบวนการอุปสมบทเป็นพระภิกษุได้ จนกระทั่งบางครั้งนักปราชญ์โบราณจะ กล่าว
ว่า “พระภิกษุทุกรูปจะต้องเคยบวชเณรมาก่อน แต่ผู้ที่เคยบวชเณรไม่จำเป็นต้องเคยบวช เป็น
พระมาก่อน”
ทั้งนี้ คำว่า บวช จะถือเป็นคำกลาง ๆ ใช้ได้ทั้งการบวชเป็นสามเณรและเป็นพระ
เพียงเติมคำต่อท้ายว่า สามเณร (หรือ เณร) หรือ พระภิกษุ (หรือ พระ) เท่านั้น ก็ใช้ได้
ที่มา : หนังสือหลักสูตรนักธรรมตรี